Debaty sejmowex909 Kadencja

Interpelacja w sprawie przewlekłości postępowań sądowych w sprawach cywilnych, w których od momentu wpływu upłynęło co najmniej 5 lat

   Szanowny Panie Ministrze! W przedmiocie tzw. ˝spraw starych˝, tj. takich, w których od momentu wpływu do sądu upłynęło co najmniej pięć lat, występowałem do Pana Ministra w roku bieżącym, również za pośrednictwem Rzecznika Praw Obywatelskich.    Stanowisko Ministerstwa Sprawiedliwości w tym zakresie wydaje się być jednak co najmniej nierozważne, biorąc pod uwagę założenia zawarte w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania spraw w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Druk Sejmowy nr 2256).    W treści uzasadnienia do projektu ww. ustawy (zwanej dalej: ustawą) wyraźnie wskazuje się na fakt, iż ˝Polska pozostaje w czołówce państw, z których wypływa największa liczba skarg na przewlekłość postępowania sądowego˝ oraz ˝Polska należy do grup państw, które przegrywają w ETPC największą liczbę spraw˝.    W istocie przewlekłość postępowania nie jest równoznaczna z jego długotrwałością (por. pismo Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 9 września 2004 r., skierowane do Rzecznika Praw Obywatelskich). Trudno jednak nie uznać, że sprawy trwające 20, 30, a nawet 40 nie są prowadzone przewlekle, Dane powyższe pochodzą z analiz sprawozdań Prezesów Sądów Wojewódzkich z roku 1998, które są w posiadaniu Departamentu Sądów i Notariatu MS.    Szacowana łączna liczba spraw, w których można spodziewać się skarg na przewlekłość, wynosi ok. 16 600. Jak trafnie ujął to Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Pan Stanisław Trociuk w piśmie do Ministerstwa z dnia 22 lipca 2004 r. - szacunkowe koszty, jakie mogą obciążyć budżet, mogą wynieść 166 000 000 zł. Nie są to jednak jedyne koszty, należy bowiem wziąć również pod uwagę wydatki sądów w związku z dodatkowymi obowiązkami, roszczenia dochodzone na podstawie art. 417 kc. oraz inne.    Uzasadnienie projektu ustawy mówi o tym, że w okresie od 25 lutego do 1 lipca 2003 r. zobowiązania Polski z tytułu wypłat odszkodowań i zadośćuczynień oraz zwrotu kosztów postępowania wyniosły ponad 68 000 euro. Opierając się na tych danych oraz przyjmując tę kwotę za podstawę obliczenia sumy zobowiązań z ww. tytułu, za cały rok wyniesie ona średnio ok. 750 000 zł. Różnica pomiędzy tak obliczoną kwotą a zakładanymi wydatkami wynosi więc ok. 165 250 000 zł.    Dane liczbowe, w posiadaniu których jest Ministerstwo, nie odzwierciedlają w całości problemu ˝spraw starych˝. Podnieść bowiem należy, że ustawa ma zastosowanie wówczas, gdy na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostanie prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Istotą jest zatem ustalenie ilości spraw, w których odpowiedzialność za przewlekłość postępowania leży po stronie sądu, co koresponduje z uwagą Pana Ministra dotyczącą różnicy pomiędzy przewlekłością a długotrwałością postępowania.    Uważam, że posiadanie wiedzy w ww. przedmiocie pozwoliłoby na wstępne oszacowanie kosztów, jakie może ponieść S y. Rada Ministrów w uzasadnieniu projektu ustawy wskazywała wszakże na konieczność utworzenia w tym celu rezerwy budżetowej.    Z pisma Pana Ministra do Rzecznika Praw Obywatelskich wynika również, że bieżący proces nadzorczy nad ˝sprawami starymi˝ sprawują prezesi sądów, nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby z pozyskanych informacji z poszczególnych sądów opracowana została w tym zakresie analiza.    Podkreślam raz jeszcze, że wskazana przez Radę Ministrów ˝niewydolność˝ polskiego systemu wymiaru sprawiedliwości˝ nakazuje przypuszczać, że wiele osób skorzysta ze skargi na przewlekłość postępowania. Osobiście znam liczne przypadki, gdzie taka przewlekłość występuje (np. postępowanie o ustanowienie służebności drogi koniecznej - 15 lat).    Reasumując, stwierdzić należy, za Zastępcą Rzecznika Praw Obywatelskich Panem Stanisławem Trociukiem, że przeniesiona na grunt ustawy gwarancja z art. 45 Konstytucji RP (art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) nie będzie stosowana z uwagi na brak środków finansowych.    W związku z powyższym proszę o udzielenie mi odpowiedzi na następujące pytania:    1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza, w ramach uprawnień wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2002 r. w sprawie trybu sprawowania nadzoru nad działalnością administracyjną sądów, sporządzić analizę ˝spraw starych: jeżeli nie, to jakie są przeciwwskazania do wykonania ww. analizy?    2. W jaki sposób Ministerstwo ma zamiar zabezpieczyć środki budżetowe na przyszłe wypłaty kwot wynikających z ustawy oraz w jakiej wysokości, jeżeli nie bierze pod uwagę inwentaryzacji tego problemu?    3. W ilu przypadkach do obecnej chwili, o ile przeprowadzono jakąkolwiek analizę, stwierdzono przewlekłość?    4. Ile skarg do obecnej chwili na przewlekłość złożono do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu oraz jaka część z nich została uznana za zasadne; ile jest obecnie przypadków złożenia powództw w oparciu o niedawno uchwaloną ustawę lub przekazania przez ETPC?    5. Na jakim etapie są postępowania sądowe (por. załączony wykaz spraw z okręgu warszawskiego), czy zostały zakończone i jeżeli tak - kiedy? *)    Panie Ministrze! Zapytam również wprost. Czy brak zamiaru ˝zinwentaryzowania spraw starych˝ nie jest podyktowany chęcią ukrycia tego jakże wstydliwego, ogromnego, mającego wymiar międzynarodowy problemu, jak również do niewytykania sędziom uchybień?    Nadmieniam, że dopóki Ministerstwo Sprawiedliwości nie dokona lustracji każdego z postępowań, co do których istnieje podejrzenie przewlekłości, dopóty będziemy mieli problem niewywiązywania się z obowiązków przez sędziów lub wręcz pomagania jednej ze stron. Tak przewlekłe spory cywilne powodują często postępowania karne prowadzone z art. 190 K.k., ponieważ na bazie wieloletnich kłótni strony ˝skazane˝ na obcowanie z sobą dopuszczają się mimowolnie gróźb.    W związku z powyższym wnoszę usilnie o zinwentaryzowanie wszystkich spraw starych, wykazanie, w których przypadkach przyczyna przewlekłości leży po stronie sądu, a tym samym przekazanie Ministerstwu Finansów wiarygodnej informacji co do skutków finansowych uchwalonej niedawno ustawy.    Nadmieniam, że w przypadku wykazywania braku woli będę zmuszony o takim zachowaniu poinformować Radę Europy oraz Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Będę też zmuszony wnieść do Laski Marszałkowskiej projekt uchwały sejmowej wzywającej Ministra Sprawiedliwości do przeprowadzenia analizy ˝spraw starych˝.    Poseł Zbigniew Nowak    Pińczów, dnia 6 października 2004 r.